Bókasöfn framtíðarinnar – sveigjanleg rými

Alþjóðaþing bókasafna, IFLA World Library and Information Congress, var haldið í Busan í Suður-Kóreu dagana 10.–13. ágúst 2026. Yfir 200 málstofur og viðburðir voru á dagskrá þar sem fjallað var um þróun og breytt hlutverk bókasafna.

Yfirskrift ráðstefnunnar var Libraries Powering Transformation – bókasöfn sem drifkraftur breytinga. Það var vel við hæfi, enda endurspeglaði dagskráin hvernig bókasöfn eru í dag miklu meira en staðir þar sem bækur eru geymdar og lánaðar út. Þau eru lifandi samfélagsrými þar sem fólk kemur saman til að lesa, læra, vinna, skapa og deila þekkingu.

Eitt rými – fjölbreytt notkun

Eftir því sem hlutverkum bókasafna fjölgar aukast kröfurnar til rýmanna. Sama svæði getur þurft að þjóna ólíkum hlutverkum – sem les- og vinnuaðstaða, samverurými, vettvangur fyrir fræðslu, viðburði eða skapandi starf.

Þess vegna skiptir sveigjanleiki í hönnun og innréttingum sífellt meira máli. Færanleg húsgögn, einingar sem hægt er að raða saman á mismunandi hátt og hillubúnaður á hjólum gera starfsfólki kleift að breyta rýmum með lítilli fyrirhöfn og skapa aðstöðu sem hentar ólíkum aldri, hópum og verkefnum.

Sveigjanleikinn snýst þó ekki aðeins um að geta breytt rýminu fyrir einstaka viðburði. Þarfir notenda og hlutverk bókasafna breytast með tímanum og því er mikilvægt að velja búnað sem hægt er að færa, endurraða og aðlaga að breyttum þörfum. Slíkar lausnir geta jafnframt lengt líftíma innréttingarinnar og auðveldað bókasafninu að þróast án þess að þurfa að endurnýja allt rýmið.

Góð hönnun snýst því síður um eitt fast skipulag og meira um að skapa rými sem getur tekið breytingum og þróast með þörfum notenda.

Sjálfbærni og langur líftími

Sjálfbærni var einnig áberandi í umræðunni í kringum WLIC 2026. Grænu bókasafnaverðlaun IFLA voru meðal annars afhent á þinginu og beina sjónum að bókasöfnum og verkefnum sem sýna sérstaka áherslu á umhverfislega og samfélagslega sjálfbærni.

Þegar kemur að húsgögnum og búnaði snýst sjálfbærni ekki aðeins um efnin sem notuð eru. Góð ending, möguleikar á viðhaldi og viðgerðum og það að hægt sé að endurraða eða endurnýta búnað þegar þarfir safnsins breytast skipta einnig miklu máli. Vönduð húsgögn sem endast lengi geta því bæði verið góður kostur fyrir umhverfið og skynsamleg fjárfesting til lengri tíma.

Aðgengi að traustum upplýsingum

Hlutverk bókasafna í miðlun traustra upplýsinga verður jafnframt sífellt mikilvægara. Á tímum gervigreindar, samfélagsmiðla og sívaxandi upplýsingamagns geta bókasöfn gegnt mikilvægu hlutverki við að efla upplýsingalæsi og hjálpa fólki að meta trúverðugleika heimilda og upplýsinga.

Þessi mál voru áberandi í dagskrá IFLA 2026 og tengdra viðburða, þar sem meðal annars var fjallað um gervigreind, upplýsingaóreiðu, traust og upplýsingalæsi.

Til þess þurfa bókasöfn ekki aðeins vel þjálfað starfsfólk heldur einnig rými sem styðja við fræðslu, samtal, samvinnu og skapandi starf.

Bókasafnið sem lifandi samfélagsmiðstöð

Ein skýrasta myndin sem situr eftir frá IFLA 2026 er að bókasafn framtíðarinnar verður áfram heimili bókanna – en um leið svo miklu meira.

Það er samkomustaður, námsrými, vinnustaður, vettvangur til sköpunar og staður þar sem ólíkir hópar samfélagsins geta hist, átt samskipti og deilt þekkingu.

Þetta kallar á bókasöfn sem eru notaleg, aðgengileg og sveigjanleg – og hönnuð með framtíðina í huga. Húsgögn og búnaður eru þar ekki aðeins hluti af útliti rýmisins heldur mikilvæg verkfæri sem hjálpa söfnunum að mæta breyttum þörfum og sinna því fjölbreytta hlutverki sem þau gegna í samfélaginu.